Үгнээс Үйл Хэрэг рүү

Нүүдэлчин малчид ба Монгол улсын томоохон уул уурхайн компанийн хооронд байгуулсан гэрээний хэрэгжилтийн байдал

Тайланг татаж авах
Дүрс бичлэгийг: Абхи Сингх
Дүрс бичлэгийг: Абхи Сингх

Уламжлалт мал аж ахуй нь үеэс үед Монгол улсын Өмнийн говьд эдийн засгийн гол үйл ажиллагаа байсаар ирсэн билээ. Энэхүү хатуу ширүүн говь цөл газарт амьжиргаа залгуулах нь үргэлж аз туршсан хэрэг байсан бөгөөд Оюу Толгойн алт, зэсийн уурхай дэлхийн зэсийн томоохон ордуудын нэг дээр дэд бүтцийн өргөн сүлжээг барьж эхэлснээр мал маллах явдал улам ярвигтай болжээ. Малчид гэв гэнэт бэлчээр, усны төлөөх өрсөлдөөнтэй тулж, эдийн засаг болон нутаг орных нь газар шороо эрс өөрчлөгдөн буй зэргээс тэдний уламжлалт мал аж ахуйд учирч буй нөлөөллийг даруй мэдэрч эхэлсэн байна.

Өгүүлэх нь

2012, 2013 онд Ханбогд сумын малчид Оюу Толгойн уурхайд хөрөнгө оруулсан Дэлхийн Банкны Групптэй холбоотой хариуцлагын газарт гомдол гаргасан. Хариуцлагын газраас чиглүүлсэн зуучлалын үйл ажиллагааны явцад малчид, ус, бэлчээртэй холбоотой асуудлуудыг шийдвэрлэхийн тулд уурхай, малчид болон орон нутгийн засаг захиргааны төлөөллийг оролцуулсан, бие даасан үйл ажиллагаатай Гурван Талт Зөвлөл (ГТЗ) байгуулагдав.

Бид өөрийн орон нутагтаа нуруу тэнэгэр алхдаг байлаа. Бид малчин гэдгээрээ бахархдаг байсан.

Олон жил хэлэлцэж ярилцсаны эцэст малчдын гомдлыг барагдуулах хоёр гэрээг ГТЗ 2017 оны 5 дугаар сард байгуулсан. Эдгээр гэрээнүүд нь бэлчээр, усны нөөц, нөлөөллийн мониторинг, орон нутгийн харилцаа, амьжиргаа алдагдсаны нөхөн олговор, Ундай гол, ариун дагшин Бор Овоон Задгайг уурхай өөрчилсөн зэрэгтэй холбоотой асуудлуудыг шийдвэрлэх нийт 60 үүрэг амлалтыг агуулсан болно.

Гэрээнүүд байгуулсан явдал чухал ач холбогдолтой, гэхдээ тэдгээрийг үр өгөөжтэй хэрэгжүүлэхгүй аваас цаасан дээрх хоосон амлалтаас цаашгүй болно. Гэрээнүүдийг ажил хэрэг болгохын тулд бүх талууд хичээл зүтгэл гаргах шаардлагатай бөгөөд хэрэгжүүлж дуустал нэлээд зай байна.

2019 оны 2 дугаар сард Аккаунтэбилити Консулаас гэрээний хэрэгжилтийн эхний 18 сарын байдлаарх ахицад дүн шинжилгээ хийсэн тайланг нийтлэн гаргасан. Энэ цахим хуудсанд уг тайланд тусгасан дүгнэлт, зөвлөмжүүд болон ГТЗ гэрээг хэрэгжүүлэхэд ямар ахиц гаргасныг харуулсан хүснэгт зэргийг интерактив байдлаар хураангуйлан үзүүлж байна.

Хэрэгжилтийн Явц

Зарим хүмүүс ахиц "төдийлөн сайнгүй" гэцгээж байв.

Талууд хэрэгжилтийг хангахын тулд мэдэгдэхүйц ахиц гаргасан хэдий ч зарим төлөөлөгчид одоохондоо ахиц “төдийлөн сайнгүй”, зөвхөн хэдхэн үүрэг амлалт бүрэн хэрэгжиж, нутгийн малчдад өгөөжөө өгч эхэлж байгаа гэж үзэж байна. Энэ мэт сэтгэгдэл нь ахиц янз бүр, олон үүрэг амлалтууд хугацаа ноцтой хоцорч байна гэсэн бидний ерөнхий дүгнэлттэй таарч байгаа юм. Зарим чухал үүрэг амлалтуудыг хэрэгжүүлэхийн тулд маш их зүйл хийх шаардлагатай, амжилттай хэрэгжинэ гэх баталгаа өгөхөд арай л эрт байна.

61%

Дэлгэрэнгүй Төлөвлөгөө Боловсруулсан

60%

Санхүүжилт Батлагдсан

58%

Хэрэгжилт Эхэлсэн

29%

Хэрэгжүүлж дууссан

Үүрэг Амлалтууд

Ангилал
Дэлгэрэнгүй Төлөвлөгөө
Санхүүжилт Батлагдсан
Хэрэгжилт Эхэлсэн
Хэрэгжиж дууссан
Бэлчээр
67%
50%
44%
11%
1
Алдагдсан бэлчээрийн бүст тохируулга хийхийн тулд бэлчээрийн тогтолцоог дахин боловсруулах
  • Бэлчээр ашиглалтын төлөвлөгөө боловсруулсан
  • иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлаар батлагдаагүй байгаа
Тийм
Байхгүй
Үгүй
Үгүй
Тийм
Байхгүй
Үгүй
Үгүй
3
Худаг барих хөтөлбөрөөр дамжуулан шинэ бэлчээр нэмж бий болгох(#12) малчдын эзэмшлийн эрхийг тодорхой болгох
  • Малчдын эзэмшлийн эрхийг тодорхой болгох талаар ахиц гараагүй
  • худаг барих явцыг #12-с үзнэ үү
Үгүй
Байхгүй
Үгүй
Үгүй
4
Бэлчээрийн менежмент хийхэд нь орон нутгийн засаг захиргаанд дэмжлэг үзүүлэх (мэргэжлийн сургалтууд, шинжээчид томилон ажиллуулах)
  • Сумын захиргааны 5 мэргэжилтэн бэлчээрийн зураглал гаргах сургалтанд хамрагдсан, дараагийн алхам тодорхойгүй
  • unclear what further steps will be taken
Тийм
Тийм
Тийм
Үгүй
5
Мал маллагаатай холбоотой маргаантай асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд ГТЗ малчид, одоо үйл ажиллагаа явуулж буй байгууллагуудыг дэмжих, арга барил ашиглах явдлыг идэвхтэй хөхүүлэх
  • Уст цэгүүдийн нээлттэй хүртээмж, өвлийн бэлчээрийг зуны улиралд ашиглахыг хориглох тухай Сумын засаг даргын захирамжийн хэрэгжилтийг хангахад ГТЗ дэмжлэг үзүүлэх хэрэгтэй
Үгүй
Байхгүй
Үгүй
Үгүй
Тийм
Үгүй
Үгүй
Үгүй
7
Малын тооны өсөлт, тавиул малын эзэн хэн болохыг тогтоох илүү дэлгэрэнгүй судалгаа шинжилгээ хийх
  • Мал тооллого явагдаж байгаа
  • энэхүү дүн шинжилгээг хийх дэлгэрэнгүй төлөвлөгөө байхгүй
Үгүй
Үгүй
Тийм
Үгүй
9
ОТ-н урьд өмнө хийгдсэн ажлын улмаас эвдэрсэн бэлчээрийн газруудыг нөхөн сэргээх
  • Зарим газруудыг эн тэргүүнд сэргээхээр заасан нөхөн сэргээх төлөвлөгөө хэрэгжиж байгаа
  • хэрэгжүүлж дуусахад олон жил орно.
Тийм
Тийм
Тийм
Үгүй
Тийм
Байхгүй
Тийм
Тийм
Ус
57%
83%
29%
29%
Тийм
Тийм
Үгүй
Үгүй
13
Худаг барих, засах, арчлах засвар үйлчилгээний баг байгуулах
  • 200 сая төгрөг (78,100 ам.долл.) батлагдсан
  • хөтөлбөрийн загвар хувилбарыг гаргуулахаар хөндлөнгийн ТББ-ыг гэрээлсэн.
Үгүй
Тийм
Үгүй
Үгүй
14
Шинэ худгийн хэрэгцээг шийдсэний дараа ОТ ус зөөж буйг аажмаар зогсоох
  • Шинэ худгууд баригдсаны дараа зогсоохоор төлөвлөж байгаа (#12)
Үгүй
Байхгүй
Үгүй
Үгүй
Тийм
Тийм
Тийм
Тийм
17
Гидрологийн судалгаа (бэлчээрийн газрын усны нөөцийн судалгаа)
  • 2018 оны 6 сард гүйцэтгэгчийг сонгох тендер явагдаж байв.
Тийм
Тийм
Үгүй
Үгүй
Мониторинг, тайлагналт, орон нутгийн харилцаа
60%
75%
60%
0%
18
Мониторингийг гадагш нь гэрээлж хийлгэж байгааг больж, орон нутгийн мониторингоор солих; малчдад зориулан мониторнигийн цалинтай ажлын байр бий болгох
  • 240 сая төгрөгийг (93,590 ам.долл.) шинээр байгуулагдсан малчдын ТББ-д олгосон, мониторингийн дэлгэрэнгүй төлөвлөгөөг боловсруулж байгаа
  • Detailed monitoring plan is under development
Үгүй
Тийм
Үгүй
Үгүй
19
Хөөн хэлэлцэн олгож буй нөхөн олговрыг олгож буй байдлын талаар OT тайлагнаж байх
  • OT улирал тутам ГТЗ-д тайлагнадаг
  • нөлөөлөлд өртсөн олон малчдад сүүлийн үеийн мэдээ хүрдэггүй
Тийм
Байхгүй
Тийм
Үгүй
21
ОТ-н орон нутгийн харилцааны ажлыг өргөжүүлэх (айл өрхөөр явах, багийн хурлуудад оролцох г.м.)
  • OT багийн чадавх, орон нутагт чиглэсэн арга барилд ахиц гарч байгаа гэж мэдэгддэг
  • зарим малчид мэдээлэл тааруу, санал хүсэлтэнд хариу өгдөггүй хэвээрээ гэж байв.
Тийм
Тийм
Тийм
Үгүй
22
ОТ-н гомдлыг барагдуулах механизмыг сайжруулах, гадны хөндлөнгийн этгээдэд хандах хувилбарыг тодорхой болгох.
  • OT 2017оны 9 сард санал хүсэлт барагдуулах шинэчилсэн журам гаргасан
  • малчдыг өргөдөл гомдлоо ГТЗ-д өг гэдэг болсон гэж малчид хэлж байна
Тийм
Тийм
Тийм
Үгүй
Хувь хүний нөхөн олговор
67%
43%
89%
45%
23
2004 оны нүүлгэн шилжүүлэлт асуудалтай болсныг OT албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөх
  • 2017 оны 3 сарын ГТЗ-ийн хамтарсан мэдэгдэлд оруулсан.
Байхгүй
Байхгүй
Байхгүй
Тийм
24
Тийм
Тийм
Тийм
Тийм
26
2004 оны нүүлгэн шилжүүлэлт- шинээр шалгуур хангах нэхэмжлэлүүдийг хэлэлцэх & нөхөн олговор олгох
  • Хоцрогдож байгаа
  • зарим нэхэмжлэлээр шийдвэр гараагүй
  • зарим нэхэмжлэлийн нөхөн олговрыг олгох хэрэгтэй хэвээр байгаа
Тийм
Хэсэгчлэн
Тийм
Үгүй
Тийм
Тийм
Тийм
Тийм
28
2004 онд нүүлгэн шилжүүлсэн бүх өрхийг тогтвортой амьжиргааны хөтөлбөрт хамруулах (#36-42)
  • Эдгээр үр өгөөжийг 2004 оны бүх өрхүүдэд хүртээхээр ажиллаж байна
Үгүй
Байхгүй
Тийм
Үгүй
29
2011 оны эдийн засгийн нүүлгэн шилжүүлэлт – шинээр шалгуур хангах нэхэмжлэлүүдийг хэлэлцэх & нөхөн олговор олгох
  • Хоцрогдолтой
  • зарим нэхэмжлэлээр шийдвэр гараагүй байгаа
  • зарим нэхэмжлэлийн нөхөн олговрыг олгох хэрэгтэй хэвээр байгаа
Тийм
Хэсэгчлэн
Тийм
Үгүй
30
2011 оны нөхөн олговрын гэрээний хэрэгжилт, үр дүнд хөндлөнгийн аудит, үнэлгээ хийлгэх
  • Үр Дүнгийн Үнэлгээг 2018 оны 7 сард хийж дуусгасан
  • ОТ гүйцэтгэлийн аудитыг тусад нь хийлгэх төлөвлөгөө байхгүй
Хэсэгчлэн
Хэсэгчлэн
Тийм
Үгүй
31
Үр Дүнгийн Үнэлгээний дүгнэлтэнд үндэслэн 2011 онд нөхөн олговор авсан өрхүүдэд зориулан нэмэлт арга хэмжээ авах эсэхийг шийдэх
  • Амьжиргаа нь сэргээгүй эсвэл тогтворгүй байгаа гэж үзсэн 16 өрхөд зориулан OT өрх тус бүрээр тусгайлсан хөгжлийн төлөвлөгөө боловсруулж байгаа
Үгүй
Үгүй
Үгүй
Үгүй
32
Нөхөн олговор гүйцэд олгогдоогүй тухай нэхэмжлэлийг НОНХ-гоор хэлэлцэн, шийдвэрлэх
  • НОНХ эдгээр нэхэмжлэлүүдийг хэлэлцсэн
  • болзол шаардлага хангасан өрхүүдэд бизнесийг дэмжих багц олгоно,
Тийм
Тийм
Тийм
Үгүй
33
2004 ба 2011 оны гэрээнүүд дэх нууцлалын заалтыг цуцлах
  • 2017 оны 3 сараас эхлээд малчин өөрөө хүсэх юм бол өөрийн нөхөн олговрын гэрээний талаар бусдад ярьж, хэлэх эрхтэй болсон.
Байхгүй
Байхгүй
Байхгүй
Тийм
Нийтийн нөхөн олговор
42%
50%
33%
17%
34
Ханбогд сумын Мал Аж Ахуйн Салбарын 2024 он хүртэлх Хөгжлийн Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх
  • Анхдагч төслүүд хэрэгжиж байгаа эсвэл дууссан (мал эмнэлгийн лабораторийг 2018 оны хавар барьж дуусгасан).
Тийм
Тийм
Тийм
Үгүй
35
Их сургуульд сурч буй малчны хүүхдэд сургалтын тэтгэлэг олгох
  • Үргэлжилж байгаа – хичээлийн жил болгонд олгогдоно
Тийм
Тийм
Тийм
Тийм
Тогтвортой Амьжиргааны Хөтөлбөр
36
Үгүй
Хэсэгчлэн
Үгүй
Үгүй
37
ТАХ Төсөл 2: Худаг, хашаа хороо засвар үйлчилгээний баг + хиймэл цөөрөм, ус хуримтлуулах цэгүүд
  • Эхний санхүүжилт батлагдсан
  • ТББ-ийн зөвлөх загвар хувилбарын талаар зөвлөгөө өгсөн
  • ГТЗ эцсийн шийдвэр гаргана
Үгүй
Тийм
Үгүй
Үгүй
38
ТАХ Төсөл 3: Малчны зах, малын гаралтай түүхий эдийн нийлүүлэлтийн сүлжээ бий болгох
  • Техник, эдийн засгийн үндэслэл хийгдсэн
  • ГТЗ бизнес төлөвлөгөө боловсруулж байгаа
Үгүй
Үгүй
Үгүй
Үгүй
39
ТАХ Төсөл 4: Малчдын эрүүл мэндийн үйлчилгээг сайжруулах
  • Эхний санхүүжилт 32 сая төгрөг (12,147 ам.долл.) батлагдсан
  • 2019 онд хэрэгжүүлнэ
Тийм
Тийм
Үгүй
Үгүй
40
ТАХ Төсөл: Малын тэжээл тариалах хөтөлбөр
  • Техник эдийн засгийн үндэслэлээр бэрхшээлтэй асуудлыг гаргаж тавьсан
  • төслийг түр хугацаагаар зогсоосон, ГТЗ өөр хувилбар судалж байгаа
Үгүй
Үгүй
Үгүй
Үгүй
41
ТАХ Төсөл: Гүний худгуудыг сэргээгдэх (нарны) эрчим хүчтэй холбох
  • 150 сая төгрөг (58,500 ам.долл) батлагдсан
  • эхний 10 худгийг 2018 оны 9 сард сэргээгдэх эрчим хүчинд холбосон
Тийм
Тийм
Тийм
Үгүй
42
ТАХ Төсөл 7: Мал нядалгааны шугам барьж байгуулах
  • Техник эдийн засгийн үндэслэл гарсан, ГТЗ бизнес төлөвлөгөө боловсруулж байгаа
  • TPC developing a business plan
Үгүй
Үгүй
Үгүй
Үгүй
43
ЖДҮ-ийн бизнест дэмжлэг үзүүлэх (сургалт, жижиг зээл)
  • ОУСК, Германы Хамтын Ажиллагааны Нийгэмлэг, Говийн Оюу Сан хамтран хэрэгжүүлэх өргөн хүрээ хамрах төсөлтэй нэгтгэсэн
  • эхний 3 жилд зориулагдсан 5.9 тэрбум төгрөгийн (2.3 сая ам.долл) санхүүжилт батлагдсан
  • төв нь Даланзадгадад баригдсан
  • Ханбогдын 4 хүн дэмжлэг авсан
Тийм
Тийм
Тийм
Тийм
44
Зам тавих, цэвэр ус, бохирын шугамд холбогдох талаар Ханбогд сумын Хөгжлийн Хороонд хандах
  • Замыг хучилттай болгох санхүүжилт олгосон
  • ундны ус болон бохирын шугамын асуудлыг хэлэлцэх шаардлагатай
Үгүй
Хэсэгчлэн
Үгүй
Үгүй
Ундай голын гольдролын өөрчлөлт
73%
67%
80%
47%
Тийм
Байхгүй
Тийм
Тийм
Үгүй
Үгүй
Үгүй
Үгүй
49
Шинэ Задгайд Хуучин Бор Овоогийн Задгайн тухай мэдээлэл бүхий самбар байршуулах
  • Хуучин Бор Овоон задгайн дурсгалд зориулан хөшөө босгосон, 2018 оны 12 сард ёслолын ажиллагаа хийхээр төлөвлөсөн.
  • A ceremony was scheduled for December 2018
Тийм
Тийм
Тийм
Тийм
Тийм
Байхгүй
Тийм
Тийм
51
“Говийн төгөл” төслийг хэрэгжүүлэх
  • Хэсэгчлэн биелсэн, байгаль орчны нөлөөллийн үнэлгээ гарсны дараа өөрчлөлт оруулж магадгүй
Тийм
Тийм
Тийм
Үгүй
52
Уурхайн лицензит талбай доторх гурван хэсэг газарт Ундай голын урсгалыг чөлөөлж өгөх
  • 2017 онд борооны улирлын үеэр арга хэмжээ авч дууссан ч үр дүнгүй болсон
  • ГТЗ өөр арга зам хайж байгаа
Тийм
Тийм
Тийм
Үгүй
53
Халив-Дугатын өөрчлөлтийн сувгийн бүрэн бүтэн байдлыг сайжруулан, элэгдлийг багасгах
  • Ямар арга хэмжээ авах талаар ГТЗ шийдвэр гаргахаар ажиллаж байгаа.
Үгүй
Үгүй
Үгүй
Үгүй
Үгүй
Үгүй
Үгүй
Үгүй
55
OT-н Техникийн Хяналтын Хөндлөнгийн Зөвлөл (ТХХЗ) Хаягдал Хадгалах Байгууламжийн шүүрэлт, зураг төсөлд оруулах өөрчлөлтийн талаар зөвлөмж гаргах
  • ТХХЗ 2018 оны 8 сард ГТЗ-д 2 хуудас тойм тайлан өгсөн
  • тайланг бүтнээр авах тухайд талууд санал зөрөлдөж байгаа
Үгүй
Үгүй
Тийм
Үгүй
56
Уст баг модны карьерын орчим хиймэл цөөрөм, хөв байгуулж ургамалжуулах
  • Цаашид нөхөн сэргээх ажил хийх шаардлагатай
  • урт хугацаанд хэрэгжинэ
Тийм
Тийм
Тийм
Үгүй
59
Ахмад малчдын уламжлалт мал маллагааны мэдлэг, туршлагыг залуу малчдад өвлүүлэх төсөл хэрэгжүүлэх
  • Эхний санхүүжилт 36 сая төгрөг батлагдсан (14,060 ам.долл)
  • Сумын ахмадын холбоо 2018 оны 4-р улирлаас хэрэгжүүлж эхэлсэн
Тийм
Тийм
Тийм
Үгүй
60
ОТ-н ажлын байран дах сургалтын боломжийг судлах
  • OT мэргэжлийн сургалтын нэмэлт хөтөлбөрүүд гаргасан
Тийм
Тийм
Тийм
Тийм
Нийт
61%
60%
58%
29%

2019 оны 1 сарын 30-нд шинэчлэв

50 жилийн дараа энэ газар оронд бид устай байх уу, энэ нутагт бид малтай байх уу гэдэгт асуудал оршиж байгаа юм.

Хэрэгжилтийн явцад юу нь бүтэлтэй байна, юу нь болохгүй байна, юуг сайжруулах шаардлагатай байгаа зэргийг бид тусган харуулна. ГТЗ-ийн ажил бодит үр дүн өгч эхэлж байгаа ч эмзэг бүлгийн малчид ам бүлээ тэжээх, малаа тоо толгой мэнд байлгах гэж зүдэрсэн хэвээр байна. Малчид дэлхийн хэмжээний уул уурхайтай саахалт оршингоо өөрсдийн уламжлалт амьдрал ахуйгаа үргэлжлүүлэн авч явахад нь тусалж дэмжинэ гэсэн гэрээний амлалт хэрэгжих эсэх нь тодорхойгүй хэвээр. Ганц зүйл тодорхой: түргэн шуурхай, үр дүнтэй урагш ахиулах шаардлагатай байна.

Зөвлөмжүүд

Бидэнд өөр арга зам байхгүй. Бид малчид, малаа малласаар байх болно. Үр хүүхдүүд маань малчид болцгооно. Өөр замгүй. Гэхдээ одоо ингэж амьдрах үнэхээр хэцүү байна.

Хэрэгжилтийг бодитой, бүрэн гүйцэт хангахын тулд ГТЗ дараах зүйлсийг хийж гүйцэтгэх шаардлагатай. Үүнд:

Илүү мэдээлэл авахыг хүсвэл

Шинэчилсэн мэдээлэл авахаар бүртгүүлэх

Хэрэгжилтийн талаар шинэ мэдээлэл авахын тулд өөрийн цахим шуудангийн хаягийг доор оруулна уу. Бид таны мэдээллийг гуравдагч этгээдтэй хэзээ ч хуваалцахгүй.